Paul Verheijen

CARAVAGGIO

Verloochening door Petrus

Belichtingseffect

Volgens het verslag in de evangeliën (Matteüs 26,69-75; Marcus 14,66-72; Lucas 22,55-62; Johannes 18,17-27) volgde Petrus Christus naar een binnenplaats toen deze werd gearresteerd.
Daar werd hij beschuldigd bij drie afzonderlijke confrontaties van het leerling-zijn van Jezus.
Petrus ontkende elke beschuldiging en vervulde aldus de profetie van Christus dat voordat de haan kraaide hij hem driemaal zou verloochenen.

Vanaf het begin van de zeventiende eeuw werd deze verloochening door Petrus een geliefd thema in de schilderkunst.
Het was een uitgelezen kans om iets wat volgens de evangeliën 's nachts had plaatsgevonden, met belichtingseffecten te ensceneren.
Caravaggio brengt de gemoedsaandoeningen van de aanklaagster en van de beschuldigde Petrus expressief in beeld.

In oktober 1609 werd Caravaggio aangevallen in een herberg.
Het lijkt erop dat hij nooit volledig hersteld is van die aanval wat bewezen wordt door breed penseelwerk en een volgens Caravaggio-kenners mindere kwaliteit van het werk.
De stijl van de afbeelding is vergelijkbaar met Het martelaarschap van Sint-Ursula, in ongeveer dezelfde ontstaan.
Caravaggio beeldt de drie figuren af in halfformaat en smoort grote delen in de schaduw.

Vele navolgers

Met dit thema konden de caravaggisten goed demonstreren dat ook zij geen moeite hadden met het creëren van chiaroscuro in hun werk.
Hét grote verschil met hun voorbeeld was dat zij een lichtbron schilderden binnen het schilderij.
Het kaarslicht dat op van nabij getoonde personen valt, kun je beschouwen als een creatieve vernieuwing.

Gerard van Honthorst schilderde dit onderwerp minstens drie keer.
Wat opvalt is het verschillend aantal bijfiguren.

De uit Antwerpen afkomstige Gerard Seghers vertolkte de verloochening voor zover bekend tweemaal.
Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610)
Olieverf op doek, 94 x 125,4 cm (1610)
New York - MET

Gerard van Honthorst (1592-1656)
afbeelding links:
- Olieverf op doek, 150 x 197 cm (1616-17)
Rennes, Musée des Beaux-Arts
afbeelding midden:
- Olieverf op doek, 137 x 244 cm (circa 1618)
Particuliere collectie
afbeelding rechts:
- Olieverf op doek, 110,5 x 144,8 (1622-24)
Minneapolis - Institute of Art

Gerard Seghers (1591-1651)
afbeelding links:
- Olieverf op paneel, 122,5 x 160,5 (1620-24)
Sint-Petersburg - Hermitage
afbeelding rechts:
- Olieverf op doek, 157,5 x 227,3 cm (1620-25)
Raleigh - North Carolina Museum of Art