Paul Verheijen

TRINITEIT

De Genadestoel door Lucas Cranach sr.

Cranach, Leipzig en Bach

Cranach houdt zich in grote lijnen aan de traditionele iconografie van de Genadestoel, als uitbeelding van de Triniteit.
Aan de voet schildert hij Maria en de heilige Sebastianus met zijn pijlen.
In het midden liggen een dode of stervende man en vrouw, een echtpaar, vanwege de pest?
Engeltjes vormen een mandorla* rond de stoel, waarbij enkele bovenin passiewerktuigen dragen, voorwerpen die behoren bij de lijdensweg van Jezus Christus, waarmee Christus gemarteld en bespot werd in de laatste uren voor zijn dood.
In het Latijn heten ze Arma Christi, 'wapenen van Christus', omdat Christus hiermee de overwinning op zonde en dood behaalde.
Met de klok mee zien we kruis, rietstok met spons, lans, gesel, hysop (?), nijptang, geselkolom en azijnvaatje (?).

In de tijd dat Johann Sebastian Bach bezig was zijn Johannes-Passion te componeren, hing dit schilderij in de Nicolaikerk in Leipzig.
De compositie van het openingskoor Herr, Herr, Herr, unser Herrscher laat zowel in de tekst als de muziek in vele lagen een Triniteitsgedachte lezen en horen.
Het is niet onaannemelijk te veronderstellen dat het schilderij van Cranach, of een preek van de dominee hierover, hierin 'toonaangevend' is geweest.
* Een mandorla (Italiaans voor amandel) is een amandelvormige figuur, waarin vaak Christus of een heilige wordt afgebeeld, ontstaan door twee cirkelsegmenten die het samenkomen van hemel en aarde symboliseren.
Lucas Cranach der Ältere (1472-1553)
Dreifaltigkeit (Gnadenstuhl) (circa 1515)
Olieverf op lindenhout, 138 x 99 cm
Leipzig - Museum der bildenden Künste