Paul Verheijen

CARAVAGGIO

Judit

Andere versies

April 2014 is in de omgeving van Toulouse letterlijk per ongeluk (lekkage) op de zolder van een 17de-eeuws landhuis een schilderij ontdekt dat mogelijk is gemaakt door Caravaggio.
Twee jaar later, op een persconferentie in Parijs, werd het gepresenteerd.
Bekend was al dat Caravaggio minstens twee keer een schilderij heeft gemaakt over de onthoofding van Holofernes.
Een later in Napels geschilderde versie, was al eeuwen spoorloos.
Is het nu op zolder gevonden werk (afbeelding B) deze andere versie?
Of hebben we hier van doen met een tweede door Louis Finson gemaakte kopie (afbeelding A)?

Zoals te doen gebruikelijk bij nieuwe vondsten, is er discussie over 'de echtheid'.
Veilinghuis Marc Labarde in Toulouse zou het werk op 27 juni 2019 veilen, maar twee dagen daarvoor heeft een anonieme vermoedelijk Amerikaanse koper het voor een onbekend bedrag weggekaapt.
De geschatte opbrengst zou volgens het veilinghuis liggen tussen de 120 en 150 miljoen euro.
De koper heeft het mogelijk willen uitlenen aan een belangrijk museum buiten Frankrijk.
Mij zou het niet verbazen als dit de dependance is van het Louvre in Abu Dhabi die al eerder opzien baarde met de aankoop van een omstreden werk van Da Vinci.

Bij de onthoofding van Holofernes is het contrast tussen Judit en de slavin opvallend.
Judit is een jonge vrouw en de slavin oud, waardoor de schoonheid van Judit benadrukt wordt.
Holofernes lijdt hevig pijn in zijn doodsangst en probeert zich tevergeefs op te richten.
Zoals vaak bij Caravaggio is er nauwelijks decor, op het ook in het verhaal nadrukkelijk genoemde bedgordijn na.
De kijker kan zich volledig concentreren op de drie personages.

De vroege versie

Op de vroege versie werd Judit oorspronkelijk met blote borsten afgebeeld.
Het verbergen van deze naaktheid is ongetwijfeld gebeurd door opdrachtgever Ottavio Costa, want Caravaggio zelf had niet veel op met burgerfatsoen.
Het gezicht van de oude dienster lijkt direct afkomstig van karakterstudies van Leonardo da Vinci.
Sommige kunsthistorici herkennen in het hoofd van Holofernes een zelfportret van Caravaggio en is Judit zijn courtisane Fillide Melandroni.

Terechtstelling

Er bestaat een een aantal theorieën die de wrede realistische uitbeeldingen van deze onthoofdingen verklaren.
De eerste verklaring zegt dat de uitbeeldingen van de onthoofdingen zijn gebaseerd op terechtstellingen die in Caravaggio's tijd in Rome plaatsvonden.
Een tweede theorie legt een verband met de moord die Caravaggio had begaan.
Hij had al een indrukwekkend strafblad toen hij in de avond van 28 maart 1606 op het Romeinse Campo Marzio ging tennissen met Ranuccio Tomassoni uit Terni.
Op een gegeven moment kregen ze ruzie waarop Caravaggio zijn tegenstander heeft vermoord.
Hij werd berecht en mede met het oog op zijn criminele voorgeschiedenis kreeg hij de zwaarst denkbare straf opgelegd: de dood door onthoofding.
Het vonnis kon worden voltrokken door ieder willekeurig individu dat hem op straat herkende.
Vanaf dat moment begon Caravaggio op een bijna obsessieve manier onthoofdingsscènes te schilderen.

Hoe het ook zij: Caravaggio lustte in elk geval wel pap van onthoofdingsverhalen, want hij heeft ook twee andere andere bijbelse onthoofdingen op doek gezet en ook die in verschillende versies:
- David die Goliat onthoofdt
- Onthoofding van Johannes de Doper
Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610)
Decapitazione di Oloferne (±1605)
Olieverf op doek, 144 x 195 cm
Rome - Palazzo Barberini

Louis Finson (<1580-1617)
Olieverf op doek, 103 x 128 cm (afbeelding A)
Napels - Palazzo Zevallos Stigliano

Caravaggio / Finson?
Olieverf op doek, 144 x 174 cm (afbeelding B)
Verenigde Staten? - Partuculiere collectie