Paul Verheijen

BARBARA

Roomse Martelaarsboek

Het Roomse Martelaarsboek schrijft voor om te herdenken op 4 december:
Te Nicomedië het lijden van de H.Maagd en Martelares Barbara, die in de vervolging van Maximinus, nadat men haar wreed had uitgehongerd, met fakkels verbrand, de borsten afgesneden en op andere wijze gefolterd had, onder het zwaard de marteldood gestorven is.

Legendarisch

Zoals over zoveel heiligen uit de eerste eeuwen van het Christendom zijn er geen betrouwbare historische feiten bekend over Barbara, die waarschijnlijk leefde aan het begin van de vierde eeuw.
Martelaarsakten en diverse van elkaar verschillende legendes schetsen een wonderlijk beeld van haar.
Haar graf wordt geclaimd door zowel de kerkelijke autoriteiten van de San Sistokerk in Piacenza als het Michaëlsklooster in Kiev.
Haar levensverhaal is historisch zo volstrekt onbetrouwbaar dat zij in 1969 van de heiligenkalender is geschrapt, een lot dat ze deelt met vele andere legendarische volksheiligen.
Opvallend genoeg ontbreekt zij in de Legenda Aurea.
Zou zelfs de schrijver daarvan, Jacobus de Voragine, haar verhaal teveel verzinsel hebben gevonden?

Huishoudster

In Limburg heet Barbara Sinte-Berb en is ze de vrouw(!) of de huishoudster van Sint Nicolaas.
Daar kregen de kinderen – in de vroeg twintigste eeuw – geen snoep in de schoen, maar zij vroegen dit aan Sint Barbara.
De connectie tussen Barbara en Sinterklaas ligt voor de hand: ook Nicolaas is een heilige uit de vierde eeuw uit Klein-Azië en Barbara's naamdag wordt gevierd op de dag voor pakjesavond.
Op 4 december deelde men in Limburg geschenken uit.
In Zuid-Limburg was het feest van Barbara, als patrones van de mijnwerkers, een van de belangrijkste feestdagen van het jaar en lange tijd een vrije dag.
Met de sluiting van de mijnen kwam daar een einde aan.

Godin

Barbara is te beschouwen als de gekerstende versie van een heidense godin.
Veel godinnen uit de klassieke oudheid droegen ook een zogenaamde muurkroon, een kroon gemodelleerd naar een fort of kasteel.
Tychè, de godin van het lot, droeg bijvoorbeeld zo'n muurkroon.
Deze toren stond voor haar functie als beschermster van een stad.
Ook in de Nicolaasstad Myra werd zij vereerd.
Het Griekse barbaros betekent 'onbegrijpelijk sprekend', 'vreemd(eling)', 'buitenlands', 'ruw' of 'onbeschaafd'.
De naam Barbara was dus een voor de hand liggende naam voor de godin van een vreemd 'barbaars' volk, waarvan de Romeinen de taal niet konden verstaan ('rabarberrabarberrabarber').

Patronaten

Barbara is patrones van talloze beroepen die min of meer in verband gebracht werden met haar legende.
Vanwege de toren waarin ze werd opgesloten, houdt het gros van deze beroepen verband met de bouw en een ander groot deel met de beeldmisvatting dat de toren een kanon zou zijn.
Alfabetisch gerangschikt zijn dat architecten, artilleristen (de kruitkamer van een Italiaans oorlogsschip heet santabarbara), beiaardiers, bouwvakkers, brandweerlieden (vanwege haar vaders levenseinde), dakdekkers, doodgravers, gevangenen, kanonniers, klokkenluiders en -gieters, koks, metaalgieters, metselaars, mijnwerkers (vanwege de zich openende rots), ontmijners, schutters, soldaten, steenhouwers, timmerlieden, vuurwerkmakers, wapenmakers en alle gevaarlijke beroepen.
Barbara heet in het Frans Barbe, hetgeen (sikkel)baard betekent, ook van geiten.
Dit geitenhaar werd gebruikt om er hoeden van te maken en zo werd Barbara ook patrones van hoedenmakers.

Barbara beschermt begrafenisverenigingen, kerkhoven, vestingwerken, metrostations en torens.
Bovendien kan ze worden aangeroepen tegen koorts, pest, brand, bliksem, vuur, storm, een plotselinge dood en onboetvaardigheid en voor een gelukkig stervensuur.

Attributen

- Palmtak of Pauwenveren (de gesel van haar vader)
- Zwaard
- Toren (met drie ramen)
- Kanon(skogel) (verkeerde interpretatie van de toren)
- Krans van rozen / Kroon
- Kelk en / of Hostie
- Vader vertrapt onder haar voeten
- Bliksem
- Toorts


HEILIGE MAAGDEN