Paul Verheijen

JESAJA

Programma

Jesaja ('JHWH redding') was met Jeremia, Ezechiël en Daniël een van de vier grote joodse profeten uit het Eerste Testament.
Over zijn leven is buiten de bijbel niets met zekerheid bekend.
Hij trad op tussen 750 en 700 voor het begin van onze jaartelling onder het bewind van maar liefst vier koningen van het Koninkrijk Juda.
Het bijbelboek Jesaja dat zijn naam draagt, bevat niet alleen materiaal van hemzelf (Jesaja 1-39), maar ook van latere leerlingen, die in de bijbelwetenschap worden aangeduid met respectievelijk Deuterojesaja (Tweede Jesaja: Jesaja 40-55) en Tritojesaja (Derde Jesaja: Jesaja 56-66).

Jesaja was volgens de bijbel getrouwd en had twee zonen die allebei een symbolische naam droegen: Sear-Jasub ('een rest keert weer', Jesaja 7,3) en Maher-Salal-Chasj-Baz ('haastige roof spoedige buit', Jesaja 8,1-4).
Deze twee namen vormen als het ware een samenvatting van wat Jesaja te zeggen had: hij voorzag de verovering en verwoesting van Jeruzalem, maar zag ook hoop voor de tijd daarna.

Uitspraken

Daarom zal de Heer zelf u een teken geven: de jonge vrouw is zwanger, zij zal spoedig een zoon baren en hem Immanuel noemen.
(Jesaja 7,14)
De christelijke schrijvers van het Tweede Testament citeren Jesaja uitvoerig.
Al dan niet anoniem worden zo'n 220 verzen uit Jesaja door hen betrokken op Christus.
Zeer geliefd bij die toepassing op Christus zijn de vier zogenaamde Ebed-JHWH liederen uit Deuterojesaja waarin vooral in de laatste twee het lijden van deze 'dienaar van JHWH' bezongen wordt.
Overigens gaan ook de bekende os en ezel uit de kerststal terug op een uitspraak van Jesaja.
Jesaja wordt door christelijke kerkvaders wel eens eerder een evangelist van het Tweede Testament genoemd dan een profeet van het Eerste Testament.

Attributen en feestdag

In de christelijke iconografie heeft Jesaja geen uitzonderlijk grote plaats gehad.
In de vroegchristelijke periode wordt hij nauwelijks afgebeeld.
Vanaf de 5ec eeuw verschijnen er enkele voorstellingen. ECCE VIRGO CONCIPIET ET PARIET FILIUM
(Zie, de maagd zal zwanger worden en zal een zoon ter wereld brengen)

Hij wordt gewoonlijk voorgesteld als oude man op blote voeten en soms ook afgebeeld met een zaag.

Het Roomse Martelaarsboek herdenkt hem op 6 juli als volgt:
Te Jeruzalem de heilige profeet Isaias die onder koning Manasses doormidden gezaagd werd en stierf. Men begroef hem onder de eik Rogel naast de afwatering.
Volgens het apokriefe boek De Hemelvaart van Jesaja, een compilatie van legenden uit de 2e eeuw zou Jesaja deze marteldood zijn gestorven.
Deze legende mogelijk ontstaan onder invloed van een tekst in Hebreeën 11,37: [Profeten] werden gestenigd of doormidden gezaagd, of stierven door een moordend zwaard.