CORREGGIO
Aanbidding van de herders
NachtDit schilderij van Antonio da Correggio geldt als een hoogtepunt van zijn oeuvre, een meesterwerk waarin compositie, kleur, licht en geloofservaring samenvallen in een van de meest ontroerende voorstellingen van de geboorte van Christus uit de Europese kunstgeschiedenis. Het behoort tot de beroemdste religieuze schilderijen van de Italiaanse renaissance.De opdrachtgever was Alberto Pratonieri, een vooraanstaand burger uit Reggio Emilia. Op 14 oktober 1522 sloot hij een contract met Correggio voor een altaarstuk bestemd voor de familiekapel van de Pratonieri in de basiliek van San Prospero in Reggio Emilia. Interessant is dat het contract al spreekt over een 'Notte' (nacht), wat erop wijst dat het nachtelijke karakter van de voorstelling vanaf het begin deel uitmaakte van het concept. Het onderwerp was de geboorte van Christus met de bijbehorende figuren, uitgevoerd volgens een ontwerp dat Correggio zelf aan Pratonieri had voorgelegd. Pratonieri was niet zomaar een sponsor was, maar de patroon van de familiekapel. Hij bezat het recht om de kapel te laten decoreren en koos Correggio voor een prestigieus altaarstuk dat zowel zijn persoonlijke devotie als het aanzien van zijn familie moest uitdrukken. Wat dit schilderij uitzonderlijk maakt, is Correggio’s revolutionaire gebruik van licht. In plaats van een externe lichtbron te gebruiken, laat hij het Christuskind zelf stralen. Vanuit het lichaam van het pasgeboren kind verspreidt zich een bovennatuurlijk licht dat Maria, de herders en de omringende figuren verlicht. Hierdoor wordt Christus letterlijk en symbolisch het middelpunt van de compositie. De duisternis van de nacht contrasteert sterk met deze goddelijke uitstraling, waardoor de gebeurtenis een mystieke en bijna visionaire sfeer krijgt. Kunsthistorici beschouwen het werk daarom als een van de eerste monumentale nachtstukken in de Italiaanse schilderkunst. De compositie is opgebouwd rond de figuur van Maria, die haar kind aanbiddend vasthoudt. Links naderen de herders vol verwondering. Hun gezichten tonen verbazing, ontzag en vreugde. Rechts bevinden zich Jozef en bijna onzichtbaar in het donker de traditionele os en ezel. Boven de scène zweeft een groep engelen in de wolken. Hun lichte, beweeglijke vormen versterken het gevoel dat hemel en aarde elkaar op dit moment ontmoeten. Correggio combineert hier de idealen van de hoogrenaissance met nieuwe effecten die vooruitwijzen naar de barok. Het zachte sfumato, de dynamische bewegingen van de figuren en vooral het dramatische chiaroscuro maken de voorstelling levendig en emotioneel. Het licht modelleert de lichamen niet alleen, maar creëert ook een spirituele betekenis: Christus verschijnt als het licht der wereld dat de duisternis overwint. Het schilderij had een grote invloed op latere kunstenaars. De vernieuwende behandeling van nachtelijke verlichting inspireerde onder meer Rubens. Correggio bewees dat licht niet alleen een technisch hulpmiddel was, maar ook een krachtig middel om religieuze emotie en theologische betekenis uit te drukken. Het schilderij had niet alleen een religieuze functie, maar was ook een vorm van familiale representatie was. De rijke familie Pratonieri liet een van de grootste kunstenaars van haar tijd een vernieuwend en indrukwekkend altaarstuk maken voor haar eigen kapel. |
|
Antonio Allegri da Correggio (1489-1534)
La Notte (1528-30) Olieverf op paneel, 267 x 188 cm Dresden - Gamäldegalerie Alte Meister |