Dit houten paneeltje toont de gezichten – en niet veel meer dan de afgekapte bustes – van een oudere man met baard, die de toeschouwer met een licht melancholische blik aankijkt, en een jonge vrouw met een ivoorkleurige huid. Zij draagt een fijne sluier over het hoofd en een mantel met een bontrand. Haar neergeslagen blik is gericht op een jongen met roodblond krulhaar, die vanaf de onderrand van de voorstelling met een vrolijke uitdrukking naar de toeschouwer opkijkt. Moeder en kind zijn in een innige relatie weergegeven. Alle drie zijn tegen een donkere achtergrond geplaatst.
Linksonder is een Latijns opschrift toegevoegd:
AD [in ligatuur]
ALBERTVS DVRER
NORENBERGENSIS
FACIEBAT . POST
VIRGINIS . PARTVM
PARTVM
1509 AD Albrecht Dürer de Neurenberger maakte [dit] na de bevalling van de Maagd 1509
De letters en cijfers van deze zorgvuldig vormgegeven tekst werden aangebracht met de fijne punt van een penseel en verrijkt met goudpoeder. Met vergelijkbare zorg zijn rechtsboven naast het hoofd van de vrouw de letters 'ARIA' aangebracht. Er is linksboven geen bijbehorend opschrift bewaard gebleven.
Hier is de Heilige Familie afgebeeld, al doet het gezin alledaags aan. Alleen de Latijnse inscriptie, die een enigszins pompeuze indruk maakt, vestigt de aandacht op hun voorname status.
Pen en bruine inkt tekeningen Links: (1493) 20 x 21 cm (Erlangen - Universitätsbibliothek, Graphische Sammlung) Rechts: (1500) 27 x 18 cm (Berlijn - Staatliche Museen, Kupferstichkabinett) Bijzonder is de prominente aanwezigheid van Jozef, die niet - zoals op eerdere tekeningen van Dürer (zie inzet) - achter Maria is afgebeeld. Hij kijkt naar de beschouwer en is naast Maria en even groot als zij geschilderd. Dergelijke devotionele afbeeldingen in klein formaat – waarin Jozef steeds meer als nutritor Domini (voeder van de Heer) centraal komt te staan – waren vanaf de late vijftiende eeuw zeer populair, vooral in de Nederlanden. En hoewel Dürers voorstelling geen enkel verhalend element bevat, zoekt Jozef oogcontact met de toeschouwer. Daarmee nodigt hij uit tot het actief navolgen van zijn prijzenswaardige voorbeeld.
Ook in de compositie is Jozef van belang: zijn donkere bebaarde gelaat contrasteert met het bleke gesluierde gezicht van Maria.
Het paneel heeft in de loop der tijd zwaar te lijden gehad. Tijdens restauraties tussen 1910 en 1914, en opnieuw in 1928, werd het schilderij echter minutieus geretoucheerd. Helaas zijn sommige van deze toevoegingen door verouderingsprocessen inmiddels opvallend zichtbaar geworden. Hoewel de slechte staat waarin het verkeert ertoe heeft geleid dat het tot de minder gewaardeerde werken van Dürer wordt gerekend, bestaat er algemene overeenstemming over het auteurschap. Het is echter bij vlagen afgedaan als een saaie pastiche, dan wel als het werk van een navolger.
Albrecht Dürer (1471-1528)
Heilige Familie (1509)
Olieverf op paneel, 31 x 39 cm
Rotterdam - Museum Boijmans Van Beuningen
