Zinnelijke uitwerking van de parabel
Het schilderij De parabel van de verloren zoon is een kleinschalig kabinetstuk, geschilderd in Antwerpen en tegenwoordig toegeschreven aan Frans Francken de Jonge in samenwerking met Hieronymus Francken II. Het maakt deel uit van de Amsterdamse Van der Hoop-collectie.
Het schilderij is opgebouwd rond één grote centrale scène met daaromheen acht kleinere voorstellingen in grisaille die de overige episoden uit de parabel illustreren.
In het midden zien we de verloren zoon in een bordeelachtig interieur, omgeven door vrouwen, muziek, eten en drinken, waarmee het 'losbandige leven' - de summiere uitdrukking die Lucas schrijft - uitvoerig en zinnelijk wordt uitgewerkt. Links aan de tafel zit een musicus met luit, rechts houdt de verloren zoon een vrouw omhelsd op de rand van een bed, terwijl op de tafel pasteien en oesters staan en op de grond speelkaarten liggen als emblematische attributen van luxe en verspilling. Een vrouw schenkt wijn in roemers en bij de haard worden vogels aan het spit geroosterd, wat het motief van gulzigheid en zinnelijk genot versterkt. Aan de wand hangt binnen de fictieve voorstelling nog een schilderij: Jupiter en Danaë, waarbij Jupiter als gouden regen neerdaalt, een klassiek motief dat hier de koppeling legt tussen geld, begeerte en verleiding. De aanwezigheid van een kat – in de vroegmoderne beeldtaal vaak geassocieerd met wellust – onderstreept deze lezenswijze van het tafereel als waarschuwing tegen seksuele losbandigheid.
Het schilderij combineert moraliserende en devotionele functie met de vraag naar verfijnd narratief kijkplezier, typisch voor de Antwerpse kleinmeesters en het kabinetformaat. De toeschouwer wordt verleid door de virtuoos geschilderde details van het bordeel, terwijl hij tegelijk wordt gemaand de consequenties van zondig gedrag in de omlijstende scènes te overwegen. Door deze centrale scène te contrasteren met de uiteindelijke verzoening tussen vader en zoon, benadrukt Francken de spanning tussen zonde en genade, wereldse verleiding en goddelijke vergeving. Voor een vroeg‑zeventiende‑eeuws stedelijk publiek fungeerde het werk waarschijnlijk zowel als morele spiegel als conversatiestuk, waarin bijbels verhaal, actuele geloofspolitiek (calvinisme, zie onder) en picturale eruditie samenkomen.
|
