Paul Verheijen

GERARD VAN HONTHORST

Bespotting van Christus

Fel licht

Dit schilderij van de Utrechtse caravaggist Gerard van Honthorst is een van de voor zover bekend vijf ongedateerde werken met verschillende afmetingen en variërend in aantal figuren waarin hij vermoedelijk tussen 1614 en 1617 in Rome de bespotting en doornenkroning van Christus uitbeeldde als een nachtelijk tafereel bij kaars- of fakkellicht met een werk de Doornenkroning van Caravaggio zeer waarschijnlijk als lichtend voorbeeld.
Doornenkroon en bespotting mogen dan in dit werk als een geheel vormen, Van Honthorst besteedt hier toch in het bijzonder aandacht aan de spotters. Rechts duwt een beul de geboeide Christus met een gevorkte tak een kroon van doorntakken op het hoofd en trekt aan zijn haar. De mannen links heeft hij meer dramatisch in beeld gebracht. De weerschijn van hun fakkels op hun grijnzende gezichten mist zijn effect niet. Het op elkaar stoten van licht en schaduw in de plooien van de huid en van de kleding heeft hij bijzonder vaardig weergegeven. Het felle licht van de fakkel die de achterste beul vasthoudt, weerschijnt ook fel op Christus' naakte bovenlijf. Die beul beschermt zijn ogen tegen dit felle licht. Een schaduw valt daardoor op zijn gezicht.
Het nederig gebogen hoofd van Christus, dat stoïcijns de foltering, pijn en spot verdraagt waaraan het is blootgesteld, contrasteert met de drukke handelingen van de beulen.
Hieronder afbeeldingen van zijn andere vier bekende werken met dit thema.
Gerard van Honthorst (1592-1656)
De bespotting en doornenkroning van Christus
1 - Olieverf op doek, 146 x 207 cm (±1617)
Los Angeles - County Museum of Art

2 - Olieverf op doek, 22 x 173 cm (±1614)
Los Angeles - J.Paul Getty Museum

3 - Olieverf op doek, 179 x 210 cm (±1614)
Rome - Santa Maria Immacolata

4 - Olieverf op doek, 198 x 171 cm (1614-16)
Londen - Spier Collection

5 - Olieverf op doek, 192 x 222 cm (1622)
Amsterdam - Rijksmuseum
2016 Paul Verheijen / Nijmegen