Wees waakzaam
James B. Janknegt richt zich in zijn werk sterk op Bijbelse verhalen en gelijkenissen. Hij plaatst de Bijbelse boodschap in een herkenbare, vaak uitgesproken eigentijdse wereld. Daarmee wil hij de oude verhalen opnieuw laten functioneren als beelden die de hedendaagse toeschouwer aanspreken. The Watchful Servant behoort tot deze reeks Bijbelse parabelschilderijen.
De titel verwijst naar een korte parabel van Christus.
Pas op, wees waakzaam, want jullie weten niet wanneer die tijd zal komen. Het is als met een man die op reis ging: hij verliet zijn huis en droeg het beheer over aan zijn dienaren, die elk een eigen taak kregen, en de deurwachter gaf hij opdracht om de wacht te houden. Wees dus waakzaam, want jullie weten niet wanneer de heer des huizes komt, ’s avonds, of midden in de nacht, of bij het eerste hanengekraai, of ’s morgens vroeg. Laat hij jullie niet slapend aantreffen wanneer hij plotseling komt. Wat Ik tegen jullie zeg, zeg Ik tegen iedereen: wees waakzaam!’
(Marcus 13:33-37)
Het schilderij behoort tot de beeldtraditie rond de eschatologische oproep tot waakzaamheid. In Marcus 13 wordt de gelovige vergeleken met een dienaar die door zijn heer is aangesteld om het huis te bewaken tijdens diens afwezigheid. De dienaren krijgen ieder hun taak, maar de portier krijgt in het bijzonder de opdracht wakker te blijven. De kern van de gelijkenis is niet angst voor een onbekend tijdstip, maar een actieve, voortdurende houding van aandacht en verantwoordelijkheid.
Janknegt geeft aan deze Bijbelse gedachte een concrete menselijke vorm. De figuur van de dienaar staat niet uitsluitend voor een personage uit een verhaal van tweeduizend jaar geleden, maar voor iedere gelovige die de verantwoordelijkheid heeft gekregen over een deel van Gods schepping. Het werk draait daarom om het begrip waakzaamheid. Die waakzaamheid betekent meer dan letterlijk wakker blijven. Zij houdt in dat men alert is op Gods aanwezigheid, op wat er in de wereld gebeurt en op de verantwoordelijkheid die ieder mens tegenover zijn medemens draagt. De toeschouwer wordt daardoor als het ware medespeler in het Bijbelse verhaal: wie is vandaag de dienaar, en waarvoor moet hij of zij waakzaam zijn?
Deze actualisering sluit nauw aan bij de liturgische betekenis van Marcus 13. Het schilderij is bijvoorbeeld gebruikt als beeld bij de eerste zondag van de Advent, wanneer juist deze oproep tot waakzaamheid centraal staat. In een Adventscontext krijgt dit schilderij daardoor een dubbele betekenis: het verwijst zowel naar de verwachting van Christus' komst als naar de opdracht om in het heden wakker en aandachtig te leven.
Een moderne interpretatie van het werk heeft deze gedachte verder uitgewerkt door watchful niet alleen te verstaan als 'oplettend', maar ook als een oproep om niet passief te worden. De Bijbelse waakzaamheid wordt daar verbonden met de verantwoordelijkheid om opmerkzaam te blijven voor onrecht, kwetsbaarheid en de aanwezigheid van God in het alledaagse leven.
Daarmee krijgt Janknegts schilderij een ethische dimensie. De dienaar wacht niet eenvoudigweg op een gebeurtenis die buiten zijn macht ligt. Hij heeft ondertussen een taak. Dat onderscheid is wezenlijk. Het christelijke wachten is volgens de parabel geen passief wachten, maar een waakzaam handelen. De afwezigheid van de heer ontslaat de dienaar niet van verantwoordelijkheid; zij maakt die verantwoordelijkheid juist zichtbaar.
In die zin kan Janknegts schilderij worden beschouwd als een eigentijdse vertaling van Marcus 13:33-37. Het oude Bijbelse begrip waakzaamheid wordt niet gereduceerd tot het voorspellen van de eindtijd. Het wordt een levenshouding. De mens weet niet wanneer het beslissende ogenblik komt en kan daarom slechts één antwoord geven: zorgvuldig omgaan met de taak die hem is toevertrouwd.
|
