MARIAVEREERDERS

Istvan I van Hongarije

Beierse rococo

^{Asamkirche Maria de Victoria
Ingolstadt}

De Asamkirche Maria de Victoria in Ingolstadt wordt - ondanks de eenvoudige architectonische vorm - beschouwd als een juweel van Beierse rococo. De kerk werd gebouwd door Egid Quirin Asam (1692-1750) tussen 1732 en 1736 als oratorium van de Akademische Marianische Kongregation. Hij ontwierp het rechthoekige kerkinterieur, slechts tien meter hoog, als eenbeukige kerk.

In een tweede inrichtingsfase (1749–1753) werden de wanden verrijkt met elf olieverfschilderijen boven de wandgestoelten: taferelen van heiligen die Maria vereren. Ze zijn vervaardigd door een schilderscollectief.

Op deze pagina meer informatie over 'Maria-aanbidder' koning Istvan / Stefanus I van Hongarije.

Kroon

Het Roomse Martelaarsboek herdenkt Stefanus I van Hongarije op 15 augustus als volgt.

Te Stuhlweissenburg in Hongarije evenzo de geboorte van de heilige belijder Stefanus, koning der Hongaren. Met goddelijke deugden toegerust, was hij de eerste, die de Hongaren tot het christendom bracht, en door toedoen van de maagdelijke Moeder Gods werd hij juist op de dag van haar ten-hemel-opneming in de hemel opgenomen. Zijn feest viert men echter volgens bepalingen van paus Innocentius XI vooral op 2 september, op welke dag de zeer versterkte vesting Buda, door de tussenkomst van deze heilige koning, door het christenleger werd heroverd.

Het Martelaarsboek vermeldt niet dat Stefanus I de twijfelachtige eer geniet dat hij dwingend van Hongarije een christelijk land heeft gemaakt, gepaard met veel bloedvergieten. Opstanden van stamhoofden werden met harde hand onderdrukt.

Hij werd circa 970 geboren als Vajk, de zoon van koning Geza. Zijn moeder had een visoen gehad van Stefanus die haar voorspelde dat haar zoon als eerste de kroon en het rijk zouden gaan toebehoren als hij Stefanus zou gaan heten. Bij zijn doop kreeg Vajk daarom die naam, in het Hongaars Istvan. Hij werd opgevoed door Adalbertus van Praag (feestdag 23 april).
In 995 trouwde hij met Gisela, de zus van Hendrik II van Duitsland. Zij steunde Istvan sterk en is ook heilig verklaard (7 mei).
Vijf jaar later werd hij tot koning gekroond. Volgens de legende zond Silvester II hem een met juwelen bezette gouden kroon, een apostolisch kruis en een zegenbrief om aan te geven dat hij hem erkende als christelijk koning. Tot in de 20e eeuw voerden de heersers van Hongarije hierom de titel 'apostolisch koning'. De kroon werd later naar Stefanus genoemd, ook al is het niet zeker of de nu bewaard gebleven kroon inderdaad van Istvan was. Er zijn wel aanwijzingen dat hij toebehoorde aan zijn ook heiligverklaarde zoon Imre (Emmericus, 4 november). Het kruisje staat er scheef op, maar het is onduidelijk ten gevolge waarvan. Verbogen doordat het deksel van een te kleine reiskist of opbergdoos met kracht werd dichtgedrukt? Of had te maken met de kroning in 1638 van Maria Anna van Spanje tot koningin van Hongarij, toen de kist met de kroon met een verkeerde sleutel vanuit Wenen werd gestuurd en men de kist met een koevoet moest forceren? Of klopt het volksverhaal dat vertelt dat koning Stefanus het kruisje zelf per ongeluk scheef drukte toen hij de kroon in ontvangst nam?

De kerstening van Hongarije kwam Istvan goed van pas om zijn macht te consolideren. Hij verordonneerde in 55 hoofdstukken allerlei wetten, stichtte kerken, kloosters en bisdommen. Tijdens pelgrimstochten naar Rome en Jeruzalemn liet hij pelgrimshuizen voor Hongaren bouwen.
Istvan had als bijnaam 'de koning die bijna niet lachen kon', vanwege ziektes en het feit dat hij al zijn kinderen overleefde.
In de laatste drie jaren van zijn leven werd er een moord op hem beraamd. Een van de samenzweerders wist met een zwaard de slaapkamer van Istvan binnen te dringen, maar zijn hand beefde zo erg dat hij het zwaard liet vallen en Istvan wakker werd. Hij wierp zich aan de voeten van de koning en kreeg van hem vergiffenis.
Istvan stierf op 15 augustus 1038 en werd op 20 augustus begraven, in Hongarije nu een nationale feestdag. Tot het uitbreken van WO II werd op die dag het relikwie van zijn onverteerde rechterhand met ring in processie rondgedragen.

Regnum Marianum

Regnum Marianum, 'Koninkrijk van Maria', is een historische benaming voor Hongarije. De term verwijst naar de middeleeuwse traditie waarin Stefanus I zijn land in het jaar 1038 opdroeg aan de Maagd Maria. Hongarije werd sindsdien vaak het rijk van Maria genoemd. De Regnum Marianum communiteit ontstond begin 20e eeuw in Boedapest als jeugdbeweging en richtte zich op de religieuze opvoeding van jonge mensen. Tussen 1925 en 1931 werd een grote Regnum Marianum-kerk gebouwd in Boedapest. Het communistische regime onder Mátyás Rákosi liet dit gebouw in 1951 echter volledig vernietigen. Na de val van het communisme in 1989 werd de gemeenschap in ere hersteld en later werd een nieuw centrum geopend in Boedapest.

Het motief Stefanus I die de kroon aan Maria aanbiedt is een klassiek Hongaars barokthema: de heilige koning offert de kroon (en daarmee het koninkrijk) op aan Maria als Patrona Hungariae. Dit thema komt veelvuldig voor in Hongaarse altaarstukken en past goed binnen de Ingolstädter wandserie: Stefanus als koninklijke Mariavereerder.

De legende weet Stefanus’ gebed op zijn sterfbed te melden: 'Koningin des hemels, verheven redster der wereld, onder Uw hoede stel ik de Heilige Kerk met bisschoppen en geestelijkheid, het rijk met zijn primaten en het volk en als laatst vaarwel beveel ik mijn geest in Uwe handen.'
Deze toewijding wordt soms in verband gebracht met het feit dat Stefanus geen competente erfgenaam meer had na Imre’s dood. Omdat hij niemand kon vinden die het christelijke koninkrijk veilig zou stellen, vroeg hij Maria om koningin te worden en het volk te beschermen. Maar het was waarschijnlijk niet de enige reden. Het gebaar was vermoedelijk ook theologisch-politiek bedoeld: het koninkrijk onder de bescherming van Maria plaatsen om zo de onafhankelijkheid van Hongarije te waarborgen tegenover zowel het Heilige Roomse Rijk als de pauselijke claims, en de kroon een sacrale status te geven. Door het koninkrijk aan Maria (en niet aan de paus of de keizer) op te dragen, konden Hongaarse koningen hun autoriteit direct van de Maagd laten afleiden. Dit diende als juridisch-theologische constructie om buitenlandse inmenging af te weren.
Het feest van Maria Tenhemelopneming heet in Honagarije Nagy boldog Asszony napja, 'dag van de grote Vrouwe'.

Melchior Puchner (1695-1760), Christoph Thomas Scheffler (1699/1700-1756), Johann Georg Wolcker (1700-1766) en Gottfried Bernhard Götz (1708-1774)
Istvan I overhandigt zijn kroon aan Maria (1732-36)
Olieverf op doek
Ingolstadt - Asamkirche Maria de Victoria