Kleurenspel
In deze olieverfschets bereikt Rubens een van binnenuit stralende warmte in een samenspel van warme en koude kleuren. Warm donkerbruin, opgehoogd met zilvergeel, oranje, roze en rood contrasteren met koud donkergrijs en een weinig groen en blauw, opgehoogd met wit en lichtgrijs, grijsblauw. De donkere tonen zijn dun aangeschetst, daartussen heeft Rubens uit de ivoorgele ondergrond (de grondtoon) de lichtopeningen uitgespaard, waarin hij met snelle toetsen de gezichten, de schouders en de handen heeft weten te suggereren.
De sferische lichtovertrillingen langs de randen brengen het licht in overvloeiingen vibrerend naar buiten en verbinden de kleurpartijen. Zo verwmelten de dingen tot een kosmisch geheel.
Martine Maris, curator van het Rubenshuis, zegt over deze modello:
In dit werk valt het geslaagde licht-donkereffect op. Een afgewerkt schilderij kan fantastisch zijn, maar in zo'n olieverfschets is de creativiteit nog veel directer aanwezig. Je ziet de genialiteit die in een paar minuten of uren op een klein paneeltje is gezet. Net daarom verzamelt Rubens ook olieverfschetsen van andere kunstenaars die hij bewondert.
De nachtelijke setting van dit kersttafereel maakte het tot een dankbaar thema om te werken met licht en donker. De duisternis wordt tot drie keer toe subtiel doorbroken: door een lichtbron achter de stal, via de stralende putti en door het Christuskind zelf, want Jezus brengt het licht in de wereld. Vooral expressieve lichaamsdelen als gezichten en handen worden mooi uitgelicht.
Deze modello is slechts een van de vele kersttaferelen die Rubens schilderde. De betekenis van het Kind in de kribbe was de ideale insteek om te experimenteren met chiaroscuro of clair-obscur. Meer dan in de Renaissance wordt deze licht-donkertechniek in de barokperiode gebruikt om theatrale effecten en emoties te creëren.
Een modello kon voor twee doelen dienen:
- Voorbereiding voor een groter schilderij
Met een modello probeerde Rubens de compositie uit die hij in zijn hoofd had. Voor hij aan het effectieve werk begon, legde hij de schets ter goedkeuring voor aan de opdrachtgever. Alleen al die klantgerichte werkwijze maakte hem tot een pionier. Of hij deze modello voor een later werk maakte, is onbekend.
- Studieobject
Rubens gebruikte een modello om het licht-donkereffect bij te brengen aan leerlingen in zijn atelier. Met het oog op hen én zijn verdere vorming verzamelde Rubens ontelbare olieverfschetsen. Hij probeerde later ook nog heel wat andere nachtelijke voorstellingen uit.
|
