01
Jezus wordt tot de dood van 't kruis veroordeeld
Recht van voren zien we Jezus met droevige ogen, het goddelijke type van de onschuldig veroordeelde, die duldt en zwijgt. Pilatus zit rechts op zijn rechtersstoel. Achter al dat wit de groene lijfrok van de soldaat, het oranje kleed van de jonge man, de paarse slagschaduw van de arcaden. Het knaapje dat schenkt, is de leerling-tuinman bij de familie De Bruijn. De figuur in het wit links is burgemeester J.V.M. van Toulon van der Koog. Toorop kon er waarschijnlijk niet onderuit om hem als model te vragen, maar de burgemeester was niet katholiek. Een protestant op een katholiek schilderij in een katholieke kerk, kon in feite niet. Toorop bedacht de oplossing om hem dan maar als schriftgeleerde/farizeeër(?) af te beelden. Zo’n persoon hoorde er immers niet bij. Wij komen hem nogmaals tegen op statie 2. Het tafereel is verticaal van opbouw.
02
Jezus neemt het kruis op zijn schouders
Het tafereel is hier voller met figuren getekend. Het gelaat van Jezus is zelfs uiterst nauwkeurig tot in de fijn rankende doornenkroon toe. Verder de stoer gebouwde soldaat en een kleurige reeks van tinten. Vóór Jezus staan enkele personen die bij het project betrokken zijn. Uiterst links staat de toenmalige pastoor Vossenaar met bril. Een beetje buitentijds. Hij kijkt hier ook wat zuinig. De staties vlotten niet erg naar zijn wens. Ook rechts is de burgemeester weer te zien. Naast de pastoor staat ene mevrouw Borret-Kramer. Dit paneel is het zogenaamde donatricepaneel. De schenkster, Paulina De Bruijn, is hier zo onopvallend mogelijk afgebeeld als de kleine knielende figuur.
03
Jezus valt de eerste maal onder het kruis
We zien de gebogen lijn van de op zijn knieën kruipende Jezus en het tastend gebaar van de linker hand die steun zoekt bij de pijnlijke val. Verder de gespierde arm van de soldaat en toeschouwende personen in verticale lijn.
04
Jezus ontmoet zijn H. Moeder
De knielende Maria bevindt zich tegenover Jezus. Ze helt iets achterover, de knieën vooruit, het hoofd in de hals, de handen open gevouwen. Zij is bereid om mee te lijden met haar zoon. Er spreekt lijdensmoed uit, een kordate kracht om alles wat haar zoon lijdt mee te lijden. Zij geeft hem aan de wereld. Jezus weet dat zijn moeder hem begrepen heeft. Jezus ziet wazig van tranen uit de zwarte oogkassen, afgemat van smart. Alle Maria-figuren zijn afbeeldingen van mevrouw Annie van Schendel-de Boers (1885–1976), de echtgenote van de dichter Arthur van Schendel. De derde persoon van rechts is wederom mevrouw Borret-Kramer.
05
Simon van Cyrene helpt Jezus het kruis dragen
Jezus' gelaat is naar links gewend. Simon van Cyrene wordt gedwongen het kruis te dragen. Hij heeft zwart krullig haar, een gerimpeld tanig gelaat, gespierde hals en goede trouwe ogen. Wie heeft model gestaan voor hem? De bronnen geven daarover verschillende informatie.
- Pieter Provoost (1848–1928)
Een boer uit Domburg, met bijnaam Pier van Jille,
- Engelbart Robben (1834-1917)
Een DRU-ijzergieter uit Ulft.
Vrouwen als bijfiguren zien we in devote houding.
06
Veronica droogt het aangezicht van Jezus af
Veronica reikt de zweetdoek aan. Jezus gelaatsuitdrukking neemt in smart toe. Ook de vrouwen leven innig mee. Deze statie 6 is het eerst geschilderd. Tezamen met de staties 3, 4 en 5 vormen zij de eerste groep.
07
Tweede val van Jezus onder het kruis
De witte Jezusfiguur is over de hele breedte in een monumentaal opgebouwd tafereel. Middenin het gekromde profiel van de soldaat. Aan weerskanten staan drie figuren, die elk een symbool zijn van de aangenomen houdingen door de mensheid tegenover het lijdensdrama. Links voor Jezus de medelijdende, begrijpende Christenvrouw. Daarnaast de donkere kop van een farizeeër. Aan de rechter kant het angstige hoofd van een joodse man met grijze baard, de zoekende zwerver Ahasverus, die volgens de legende een zwervend bestaan moest leiden omdat hij Jezus op de weg naar Golgota, van zijn deur verjaagd zou hebben. Daarnaast een jonge vrouw met grote kinderlijke ogen die haar geloof in Jezus belijdt. Zij lijkt te vragen naar het waarom van dat nodeloos lijden. Geheel rechts bovenin heeft Toorop zichzelf een bescheiden plaatsje gegeven. Voor de vrouw rechts in stralend blauw heeft Mies Elout-Drabbe uit Domburg model gestaan. Zij was een leerlinge van Toorop.
08
Jezus troost de wenende vrouwen
Hier zijn enkele deemoedige vrouwen afgebeeld. Jezus zien we vol ernst en tederheid tegenover de stoere ongevoelige soldaat. Rechts mejuffrouw Beyvoet, een zeer sociaal bewogen vrouw uit de parochie.
09
Derde val van Jezus onder het kruis
Als getrapt ligt Jezus smartelijk op de puntige keigrond. Ogen bang en wijd geopend, handen als ontkracht, de hele houding duidt op vernietiging. Recht in het midden staat een vrouw in een zeer eerbiedige houding. Devoot kindje blikt met ontzag de honderdman aan, die de soldaat matiging beveelt. Kijk maar naar het porren met de lans. Voor het knaapje heeft de misdienaar Mies Kerkhof model gestaan, die als laatste overgeblevene in 1981 is overleden.
10
Jezus wordt van zijn klederen beroofd
Jezus weigert met een handgebaar de verdovende wijn in dit verticaal opgebouwde tafereel. De twee Romeinse soldaten zijn als geslagen door de Jezusgestalte in zijn ongenaakbare goddelijkheid tot in de fijnste trekjes verzorgd. Zijn klederen worden hem afgenomen en zij wierpen er het lot over. Twee kinderen zien naar Jezus, de linker jongen begrijpend en vol ontzag, de andere jongen vraagt zichzelf af waarom dit alles is. Hij is meer nieuwsgierig dan bewogen. De jongen, derde van rechts, is de misdienaar Harry Broerse. Deze statie hoort tot de 2e groep staties die bestaat uit de staties 7, 8, 9 en 10.
11
Jezus wordt aan het kruis genageld
Jezus' lichaam omvat het hele paneel met zijn scherpe, doordringende ogen. Maria met vragende ogen en Johannes met verschrikte blik staan in een sterk en strak profiel eronder. De soldaten staan op het punt te beginnen met het vastnagelen van de handen. Voor de Jezusfiguur is, alleen op deze statie, een afbeelding van de jezuiet Raaijmakers, biechtvader van Toorop, gemaakt.
12
Jezus sterft aan het kruis
Toorop bereikt het hoogste in zijn Jezus die sterft aan het kruis. Het dodenmasker, zo mogelijk nog dieper doorzield dan de gezichten van de levende Jezus. De nieuwe levensboom waarnaar alles wat leven zoekt, zich neerbuigt. Velen zijn om het kruis geschaard onder wie Maria, Johannes en Maria Magdalena, knielend met haar golvende gouden haren. De honderdman bekeert zich met de woorden 'Deze was waarlijk Gods Zoon'.
13
Jezus wordt van het kruis afgedaan
Het tot stand komen van de staties ging moeizaam, vooral waar de lijdende Jezus centraal staat. Bij elk van de drie groepen van vier panelen kan men spreken van een bepaald accent dat bij de gevoelsmens Toorop ook verband hield met zijn stemmingen en levensloop. Zij geven blijk van een duidelijke samenhang. De opzet van statie 13 en 14 is veel meer verwant aan die van talloze religieuze werken uit Toorops latere jaren. De lineaire werking van de hoofdlijnen en ook het sterk doortekende van de hoofden lijkt een graad sterker en strakker geworden. Ook is het alsof de kunstenaar zijn emotionaliteit wat meer naar voren brengt. Minder monumentaal-afstandelijk dan de twaalf eerdere staties wijzen deze twee op de rust en geestelijke zekerheid die Toorop in de laatste jaren heeft teruggevonden.
Maria is open en liefdevol. Het bleke stijve lichaam van Jezus glijdt neer in Maria's schoot. Josef van Arimatea (tweede rechts) geeft hem aan de moeder. Opvallend is Johannes met zijn kinderlijk grote ogen en fijn gezicht. Magdalena, een beetje overdreven tussen die ernstige mensen, maar niet uit de toon. Verder vrouwen en de hoofdman. Miek Jansen, de hechte vriendin van Jan Toorop, staat hier afgebeeld als Maria Magdalena. Voor Josef van Arimatea stond de Vlaamse priester-dichter Hugo Verriest (1840-1922) model, die daar zeer mee was vereerd.
14
Jezus wordt begraven
Bij de witte stilte van Jezus’ lichaam zijn zij nog eenmaal bij elkaar. De hoofdlijn is een boog, de grafpoort. De horizontale Jezusgestalte en de bijfiguren verbeelden de rust die Jezus is ingegaan. De glans van Jezus' lichaam verlicht de duisternis van het graf. We zien in het midden Maria, rechts een andere Maria, buigend in devote aandacht en Maria Magdalena, de ogen gericht op de doorboorde handen. Links Josef van Arimatea, die het dierbare hoofd nog eenmaal aan zijn hart drukt en Johannes die voor het laatst Jezus' lichaam aanraakt. Deze statie is een voorbeeld van de volledig ontplooide kunstenaar.
