DE GEBROEDERS VAN LYMBORCH
Driekoningen in Les Très Riches Heures
Ster en stèleHet getijdenboek bevat twee folia waarop de Gebroeders Van Lymborch twee momenten uit de Driekoningentraditie uitbeelden.Op het linkerfolium komen de buitenbijbelse processies van drie koningen uit verschillende richtingen samen bij een stèle, die als oriëntatie of ontmoetingspunt op de drie routes dient. Vandaar hebben zij zicht op de Jeruzalem, in dit geval vervangen door de contouren van Parijs. Mogelijk is dit het relict van een Montjoie. Ooit bestond zo'n zuil uit een hoop stenen die opgestapeld waren om paden te markeren. Pelgrims hadden de gewoonte om steenhopen te maken waarop ze kruisen plantten zodra ze de plaats van devotie ontdekten waarheen ze op weg waren. Er bestaan middeleeuwse teksten waarin de drie koningen als rivalen naar Betlehem trokken, omdat ze dachten dat de ster alleen bestemd was voor een van hen. Ieder meende dat híj de ware uitverkorene was om het goddelijke kind te aanbidden. Sommigen versies vertellen zelfs dat zij elkaar uitdaagden tot een strijd om hun gelijk te bewijzen, maar God grijpt in voordat het tot echt bloedvergieten komt. Soms is het een engel die hen de betekenis van de ster uitlegt en hen beveelt samen te reizen, soms is het de ster zelf die plots zo fel straalt dat ze beseffen dat ze een gemeenschappelijk doel hebben. Pas dan trekken ze in harmonie verder en komen zij als eensgezinde koningen aan. Dit motief — eerst conflict, dan verzoening — komt vooral voor in 13e- en 14e-eeuwse toneelspelen en volkssprookjes. Het diende waarschijnlijk als moraal: ware aanbidding vraagt eensgezindheid en nederigheid. Het rechterfolium beeldt deze aanbidding uit, geheel passend binnen de driekoningentraditie. Merk op dat de kleding van de drie koningen op beide folia niet exact hetzelfde is geschilderd. Ze hebben op hun tocht naar Betlehem hun kleren natuurlijk aangepast. Ook zijn bij de aanbidding alleen het grijze en bruine paard te zien. Heeft het witte paard de tocht niet overleefd? De zingende engelen bij de ster hebben de Gebroeders overgenomen uit de versie van het geboorteverhaal van Lucas waar een engelenkoor verschijnt aan de herders in de velden van Betlehem die hier op de achtergrond ook te zien zijn. De geboorteverhalen van de evangelisten Lucas en Matteüs sluiten in de traditie en iconografie vrijwel steeds nauw op elkaar aan. |
|
Herman, Paul en Johan van Lymborch
Getijdenboek Les très riches Heures du Duc de Berry (1410) Folium 51 verso, 29 x 21 cm (linkerafbeelding) Folium 52 recto, 29 x 21 cm (rechterafbeelding) Chantilly - Musée Condé (kasteel) |