PAOLO VERONESE
Antonius Abt met Cornelius en Cyprianus
MerkwaardigOp dit om verschillende redenen uiterst merkwaardige schilderij van Paolo Veronese zien we een hoog tronende Antonius die vanuit zijn nis naar beneden kijkt met de rechterhand om zijn 'Antoniusbelletje'. Hij wordt hier voorgesteld als abt met mijter en staf, een functie die hij feitelijk nooit heeft bekleed. De witte banier aan zijn staf is waarschijnlijk een symbolisch teken van zijn geestelijke overwinning omdat hij als kluizenaars duivelse bekoringen wist te overwinnen.Links staat Cornelius Romanus (paus van 251-253). Zijn tiara ligt aan de voeten van Antonius Abt en hij wordt bijgestaan door twee pages die zijn pausstaf en een boek vasthouden. Rechts staat bisschop Cyprianus van Carthago die zijn feestdag deelt met Cornelius. Hij houdt zijn bisschopsstaf in zijn linkerhand en zijn mijter ligt aan zijn voeten samen met een martelaarspalm. Het werk werd uitgevoerd voor het hoofdaltaar van de kerk van Antonius Abt in Torcello, die in de Napoleontische periode werd afgebroken. Bij gebrek aan documentaire informatie werd het schilderij gedateerd op basis van een stilistische analyse en werd het toegewezen aan de periode tussen 1565 en 1571. Restauratie heeft een herstel van de levendige toon van de originele kleuren mogelijk gemaakt, waardoor alle resterende twijfels zijn weggenomen over het auteurschap van Veronese. Alle drie heiligen hebben een geconcentreerde blik op hun gezicht, maar het juweelachtige palet prevaleert boven elke poging om hun psychologie vast te leggen. De combinatie van kleuren en zijn liefde voor contrast van Verones zijn cruciaal voor de algehele compositie. |
Legenda AureaOmdat Cornelius en Cyprianus in het westen op 16 september dezelfde feestdag hebben, behandelt Jacobus de Voragine hun samen in zijn Legenda Aurea.Paus Cornelius, de opvolger van sint Fabianus, werd door keizer Decius samen met zijn clerici in ballingschap gezonden. Daar ontving hij van sint Cyprianus, de bisschop van Carthago, een brief ter bemoediging. Na verloop van tijd werd hij uit de verbanning teruggehaald en aan Decius voorgeleid. Toen hij onverzettelijk bleef, liet Decius hem geselen met loodzwepen en gaf orders hem naar de tempel van Mars te voeren, waar hij moest offeren of ter dood gebracht zou worden. Op de weg daarheen vroeg een soldaat hem naar zijn huis te komen en te bidden voor zijn vrouw Sallustia, die al vijf jaar verlamd was. Zij werd door zijn gebed genezen, en dit bracht eenentwintig soldaten samen met haar en haar man tot het geloof in de Heer. Op bevel van Decius werden ze allen naar de tempel van Mars gevoerd. Ze spuwden ertegen en ondergingen samen met sint Cornelius de marteldood. Cornelius stierf de marteldood omstreeks het jaar des Heren 253.Het stoffelijk overschot van Cornelius werd bijgezet in de catacomben van Calixtus in Rome, maar relieken raakten ook verspreid over de hele wereld. Kornelimünster bij Aken claimt bijvoorbeeld zijn schedel te hebben. Samen met Antonius Abt, Hubertus van Maastricht/Luik en Quirinus behoort hij tot de zogenaamde vier veeheiligen, stalmeesters of maarschalken. Het waren juist deze vier, omdat ze de patroonheiligen waren van een kwartet bedevaartplaatsen die men vaak op één en dezelfde rondgang bezocht: Antonius in Wesel, Cornelis in Kornelismünster, Hubertus in Luik en Quirinus in Neuss. Bisschop Thascius Caecilius Cyprianus zoals deze bisschop van Carthago volledig heet, heeft naar gelang de denominatie zijn feestdag ook op andere dagen: 31 augustus, 14 september of 2 oktober. |
Lezende heiligenZe lezen samen uit een boek. Dit is een klassiek voorbeeld van een sacra conversazione - een compositietype waarin heiligen buiten hun historische context bijeen worden gebracht voor een spiritueel gesprek. Het boek vertegenwoordigt de gemeenschappelijke bron van hun wijsheid en heiligheid. Het boek dat zij samen bestuderen symboliseert waarschijnlijk de Heilige Schrift als bron van alle christelijke wijsheid. Voor Veronese en zijn Venetiaanse opdrachtgevers representeerde dit thema de harmonie tussen verschillende vormen van religieus leven: het institutionele (Cornelius als paus), het pastorale (Cyprianus als bisschop) en het contemplatieve (Antonius als kluizenaar). De aanwezigheid van twee pages benadrukt vermoedelijk een nieuw thema uit de renaissance dat deze geestelijke wijsheid ook toegankelijk moet zijn voor gewone gelovigen. |
|
Veronese (Paolo Caliari) (1528-1588)
Sant’Antonio abate tra i Santi Cornelio e Cipriano (1565-71) Olieverf op canvas, 270 x 180 cm Milaan - Pinacoteca di Brera |