VOLTO SANTO
Legendarische crucifix
In de Dom van Lucca bevindt zich het 'Heilige Gezicht van Lucca', lokaal bekend als de Volto Santo di Lucca. Dit oude houten crucifix is niet alleen een opmerkelijk stuk religieuze kunst, maar ook een symbool dat al eeuwenlang pelgrims en nieuwsgierige bezoekers aantrekt. Het verhaal van het Heilige Gezicht van Lucca is verweven met verschillende middeleeuwse legendes. Het beeld is een zogenoemde acheiropoieton, 'niet door mensenhanden gemaakt'.
Volgens de Leggenda Leboiniana uit de 12e-eeuw, geschreven door een diaken genaamd Leboinio, werd het beeld uitgehouwen door Nikodemus. Hij had moeite om de ware gelijkenis van Christus' gezicht vast te leggen, ontdekte op een ochtend dat het gezicht op wonderbaarlijke wijze al was gebeeldhouwd, wat hij toeschreef aan goddelijke interventie. Om het te beschermen tegen vernietiging, werd het beeld in de 8e-eeuw op een onbemand schip in Jaffa, Israël, geplaatst. Het schip, geleid door goddelijke winden, arriveerde uiteindelijk in Luni, Italië. Ondanks pogingen van de lokale bevolking om het te bemachtigen, werd het pas na de tussenkomst van de bisschop van Lucca, die goddelijk was geïnformeerd over de aanwezigheid van het beeld, naar Lucca gebracht. Het werd op een kar geplaatst die door ongetemde jonge ossen werd getrokken, die onder Gods leiding het naar zijn uiteindelijke rustplaats in Lucca brachten. Andere legendes menen te weten dat het door Nikodemus is gesneden en dat hij daarin resten van Jezus’ bloed en de doornenkroon zou hebben verborgen. Nikodemus werd geroemd om zijn talent als beeldhouwer en kreeg de taak toevertrouwd een beeld te maken van Jezus die aan het kruis hangt, zoals hij zelf de vreselijke gebeurtenis nog kon herinneren. Terwijl hij werkte aan het houten beeld maakte hij alleen de algemene vormen van het gezicht toen de angst hem overviel dat hij niet goed genoeg was het gelaat van Christus vorm te geven. Nadat hij in slaap was gevallen daalden engelen neer en voltooiden het werk van Nikodemus. Het Heilig Gelaat verrichye ook wonderen. Een arme Franse troubadour ging als pelgrim naar Lucca en was bedroefd omdat hij nog geen cent kon offeren. Daarom speelde hij maar luit voor het beeld. Christus kreeg medelijden en liet een van zijn zilveren muilen als gift voor hem op de grond vallen. Even later werd de troubadour betrapt en beschuldigd van diefstal van de muil gevangengenomen. Goddelijke tussenkomst verklaarde hem echter onschuldig en redde hem het leven. Vanaf toen wordt de muil ondersteund door een zilveren beker. Franse minstrelen en pelgrims verspreidden deze legende van Saint Vault de Luques wat verbasterd zelfs leidde tot een nieuwe heilige: Saint Vaudeluc. Het Heilige Gezicht van Lucca is sinds zijn aankomst in de stad een brandpunt van verering geweest. Aanvankelijk geplaatst in de San Frediano, verplaatste de crucifix zich op mysterieuze wijze naar een tuin in de buurt, wat aanleiding gaf tot de bouw van de Dom om dit heilige artefact te huisvesten. Dit wonderbaarlijke evenement wordt jaarlijks op 14 september herdacht met de Luminara di Santa Croce, een spectaculaire processie door de stad verlicht door duizenden kaarsen. Het evenement trekt deelnemers van overal, waaronder lokale parochies, politieke en religieuze leiders, muziekbands en figuren in middeleeuwse kostuums. Het Heilige Gezicht van Lucca is niet alleen een religieus icoon, maar ook een meesterwerk van middeleeuwse kunst. In de loop der tijd is het hout bedekt met een laag roet, wat bijdraagt aan zijn oude en mysterieuze uitstraling. De figuur van Christus wordt op een ongebruikelijke manier afgebeeld, gekleed in een lange tuniek genaamd een colobium, die meer doet denken aan vroege christelijke kunst uit het oostelijke Middellandse Zeegebied dan aan West-Europa. Jarenlang is er al discussie over de oorsprong van het crucifix, waarbij sommigen een oosterse oorsprong suggereerden vanwege de unieke iconografie. Echter, recente koolstof-14-datering heeft bevestigd dat het standbeeld dateert uit het late 8e of vroege 9e eeuw, wat overeenkomt met de tijdlijn van de legende. Deze onthulling heeft de intrige rond het Heilige Gezicht alleen maar verdiept, waardoor het de oudste nog bestaande grootschalige houten sculptuur van Christus in Europa is. De Santo Volto is in 1484 geplaatst in de Dom op de helft van het linkerschip in een octogonaal tempeltje ontworpen door Matteo Civitali (1436-1501). |
DoorwerkingHet beeld leidde ook tot het ontstaan van de legende van Wilgefortis. Men was gewend aan een zo goed als naakte gekruisigde Christus. Deze volledig geklede gehangene werd daarom aangezien voor een vrouw.Het Volto Santo was van origine van veelkleurig hout maar werd door de eeuwen heen zwart door kaarsenwalm en wieroook. Deze zwartheid bracht Dante ertoe het Heilig Gelaat ironisch in zijn Goddelijke Komedie te gebruiken. Rondom het feest van de kruisverheffing op 14 september wordt het beeld aangekleed met kostbare ornamenten. Een fluwelen tuniek mert goud geborduurd, een gouden kroon en halssierraad met grote juwelen. Aan de vooravond van dit feest wordt het door Lucca gedragen als herinnering aan de legendarische tocht van het beeld voordat het Lucca bereikte. Aan deze processie doen bijna alle inwoners mee met een gewijde kaars in de hand. |
|
Anoniem Lombardije
Santo Volto (±1050) Hout, 265 x 224 cm Lucca - Duomo di San Martino |