SINT JAN VAN LATERANEN
Formele hoofdkerkVoor rooms-katholieken heeft de Sint-Jan van Lateranen een bijzondere betekenis.Als bisschopskerk van het bisdom Rome is zij formeel de hoofdkerk van de wereldkerk en als zodanig in rang belangrijker dan de Sint-Pieter. Deze betekenis staat twee keer te lezen onderaan de sokkels van de gevel van de kerk: Sacrosancta lateranensis ecclesia omnium urbis et orbis ecclesiarum mater et caput Allerheiligste kerk van Lateranen, moeder en hoofd van alle kerken van de stad en van de wereld Voluit heet de basiliek in het Nederlands de aartsbasiliek van de Allerheiligste Verlosser. De kerk is dus in eerste instantie opgedragen aan Jezus Christus zelf, maar verder is zij eveneens toegewijd aan zowel Johannes de Doper als Johannes de Evangelist. Keizer Constantijn de Grote stichtte de basiliek ter ere van het Edict van Milaan in 313. Hiermee is het het oudste kerkgebouw van Rome. Met een lengte van 100 meter en een breedte van 65 meter was deze kerk ook voor Romeinse begrippen een grote basiliek. De inwijding had plaats in 324. In 869 werd dit gebouw door een aardbeving vernietigd en van de oorspronkelijke basiliek is bijgevolg weinig overgebleven. 
Het huidige gebouw dateert van 1650 toen door Innocentius X aan de architect Francesco Borromini ter ere van het Heilig Jaar de opdracht werd gegeven de vervallen en talloze malen herbouwde oude middeleeuwse kerk een moderne kerk te maken. Borromini liet de plattegrond en structuur van de oorspronkelijke kerk intact en ontwierp hierop gebaseerd de huidige barokke kerkruimte. Het houten plafond uit de oude basiliek, dat van de paus bewaard moest blijven zorgt hierdoor voor een contrast. Het gotische baldakijn boven het hoogaltaar uit de 14e eeuw bleef eveneens bewaard. In 1733-1736 werd de huidige kenmerkende voorgevel toegevoegd door Alessandro Galilei. Vroeger zetelde de paus in deze basiliek maar deze functie is in de middeleeuwen overgenomen door de Sint-Pieter. De basiliek is tevens kathedraal, een kerk waar een bisschop zetelt. De benaming valt te herleiden tot ecclesia cathedralis, kerk van de zetel. Die zetel is de zetel van de bisschop, die aan de zijkant van het priesterkoor van de kerk staat opgesteld, in de vroegchristelijke kerk in de exedra of de koorapsis. Deze zetel heet in het Latijn cathedra. De Sint Jan van Lateranen is de kathedraal van de paus in zijn hoedanigheid als bisschop van Rome. De Sint-Pieter is dat dus niet, maar deze kerk is wel de 'Moederkerk' van het katholicisme. Nederland telt momenteel acht kerken die - verbonden met een bisdom - kathedraal heten:
Dit ontwerp diende als model voor doopkapellen in de hele christelijke wereld. Sinds 1929 is de Sint-Jan met het bijbehorende baptisterium en Lateraanse paleis, de voormalige residentie van de paus, in het bezit van het Vaticaan. Tegen het einde van de zestiende eeuw gaf Sixtus V het bevel het oude Lateraanse paleis te slopen met behoud van het Triclinium Leonianum. |
Triclinium Leonianum Dit mozaïek was onderdeel van de banketzaal van Leo III. In het midden vertrouwt Christus zijn vredesmissie toe aan de apostelen (Judas ontbreekt). Het boek dat hij vasthoudt bevat de tekst PAX VOBIS, 'vrede aan u'. Aan de linkerkant geeft Christus de sleutels aan paus Silvester en het labarum, het banier van een keizer, aan Constantijn de Grote. Rechts geeft Petrus het pallium, pauselijke stola, aan de paus en de keizerlijke vlag aan Karel de Grote. Foto's: 13 en 14 maart 2026 Ets 1748-49: Giovanni Battista Piranesi (1720-1778) |