BASILIEKEN
Basilica maior en minorVolgens sommigen houdt de Latijnse naam basilica verband met de stoa basileios, de koninklijke zuilengang' van het oude Athene. In het romeinse rijk werd de naam gebruikt voor een gebouw waarin publieke vergaderingen en zittingen van het tribunaal plaatsvonden en dat ook dienst deed als beurs en markthal. Het gebouw verrees dan ook meestal aan de rand van een forum. In eerste instantie sloeg de naam op enkele karakteristieke architectonische kenmerken van het gebouw: rechthoekig grondvlak, door zuilen verdeeld in drie of meer beuken (schepen) en het middenschip hoger dan de zijschepen, een gewelfde ronde uitbouw aan de kopzijde (apsis) en een plat plafond. Later werd de naam een eretitel voor een kerk die zich op een of andere wijze onderscheidt van andere kerken.Zes basilieken op de wereld zijn basilicae maiores, grote basilieken, waarvan en vier in Rome en twee in Assisi staan (San Francesco en Santa Maria degli Angeli), alle andere basilieken op de wereld (±1500) heten bijgevolg officieel basilicae minores. In Nederland mogen op dit moment 27 kerken zich basiliek noemen. De eretitels staan los van de fysieke grootte van het gebouw. Binnen het rooms-katholicisme wordt elk jaar de dag van de wijding van een kerkgebouw gevierd door de parochie waartoe de kerk behoort. Voor de wijding van de vier grote basilieken in Rome geldt die viering voor de wereldwijde kerkgemeenschap:
De Legenda Aurea beschrijft in het laatste hoofdstuk 178 De Dedicatione Ecclesiae, 'over de inwijding van de kerk', waarom een kerk en speciaal het altaar gewijd dient te worden, hoe dat moet gebeuren en wie dat mag doen. |
Porta Sancta en Heilig Jaar
Een bijzonder kenmerk van de grote basilieken is de Heilige Deur of Porta Sancta (Italiaans Porta Santa, een kerkingang die slechts tijdens een Heilig Jaar geopend is. Een Heilig Jaar of Jubeljaar is een religieus evenement dat de nadruk legt op de vergeving van de zonden van de gelovigen en hun verzoening met God. Als gelovige katholieken aan bepaalde voorwaarden voldoen, wordt hen een volle aflaat verleend. 1300 is het oudst gedocumenteerde heilig jaar. In principe is er tegenwoordig om de 25 jaar een Heilig Jaar, maar elke paus kan indien gewenst ook extra Heilige Jaren uitroepen. Buiten de vier genoemde Heilige Deuren zijn tegenwoordig ook andere kerken soms voorzien van een Heilige Deur. Op kerstavond voorafgaande aan het Heilige Jaar, wordt de Heilige Deur feestelijk door de paus geopend en tijdens het slotritueel weer met even grote plechtigheid gesloten. Kardinalen openen de Heilige Deuren in de drie andere basilieken. Wanneer de paus de woorden Aperite mihi portas iustitiae, 'Open voor mij de poorten van de gerechtigheid' (Psalm 118:19), uitspreekt, wordt de deur geopend. Op het feest van Driekoningen (6 januari) aansluitend op het Heilige Jaar is het wederom de paus die de deur cermonieel sluit. Afbeelding: vlnr Sint Jan, Maria Maggiore, Sint Pieter, Paulus buiten de Muren |
Zeven pelgrimskerkenVanaf de 4e-eeuw genoten zeven basilieken in Rome groot aanzien. Vier waren er gebouwd op het graf van een martelaar:
|