Paul Verheijen

FRANCISCUS VAN ASSISI

Grote heilige

Franciscus (1181-1226) wordt wel beschouwd als de meest invloedrijke heilige van de westerse christenheid.
Geen heiligenleven is zo gevuld met legenden als dat van Giovanni Battista di Bernardone, die beter bekend werd onder zijn bijnaam Francissco, Fransmannetje.
Werkelijkheid en vrome legenden versmolten zodanig dat ijverige navolgers hem gelijk en soms zelfs boven Jezus stelden.
Na Jezus van Nazaret en zijn moeder Maria is niemand zo veelvuldig afgebeeld als Franciscus.

Zijn grote verering komt ook tot uiting in het aantal gedenkdagen op de kerkelijke kalender:
  • 4 oktober
  • 17 september (stigmatisatie)
  • 24 mei (kerkwijding San Francesco Assisi)
  • 25 mei (translatie)
  • 2 augustus (Portiunculafeest)

Algemene iconografie

Er zijn geen betrouwbare afbeeldingen die Franciscus tonen zoals hij was.
Er is één fresco bekend dat hoogstwaarschijnlijk tijdens zijn leven is gemaakt en zich bevindt in de Gregoriuskapel van het klooster van San Benedetto in Subiaco (zie afbeelding).
Opvallend is namelijk dat Franciscus op het fresco is afgebeeld zonder zijn gebruikelijke aureool en stigmata.
Hagiografen beschrijven Franciscus als klein en schriel met een slordige baard en slechte ogen, een min mannetje om te zien, klein van gestalte met flaporen.
In 1978 hebben metingen aan de resten van zijn skelet echter uitgewezen dat de lengte van Franciscus ongeveer 158 cm is geweest, hetgeen niet bijzonder klein was voor zijn tijd.

Franciscus wordt meestal afgebeeld in het verschoten grauw-bruine habijt dat hij altijd droeg.
Hij draagt als gordel een touw met drie knopen die verwijzen naar de drie geloften, die de Minderbroeders, de mannelijke volgelingen van Franciscus, afleggen.

Verder heeft hij (vanaf de 16e eeuw) soms een schedel bij zich, die de vergankelijkheid van al het stoffelijke symboliseert.

Dikwijls wordt hij afgebeeld met andere heiligen uit zijn eigen orde, zoals Antonius van Padua en Clara of met Dominicus, stichter van een andere grote bedelorde, de dominicanen.