FRA BARTOLOMEO
Mystieke huwelijk Caterina van Siena
|
||
|
||
MonumentaalVan de serie altaarstukken die Fra Bartolomeo schilderde tussen 1510 en 1512 onder auspiciën van het San Marcoklooster in Florence (zie Madonna del Santuario) leverde het hier afgebeelde retabel de basisstructuur voor alle daaropvolgende uitbeeldingen van het thema Sacra Conversazione.Zijn altaarstukken werden steeds monumentaler en dramatischer in een mix van iconische en verhalende elementen. Complexer werd de rangschikking van de figuren die bovendien nadrukkelijk ernstiger werden geschilderd. De picturale ruimte werd ook groter. Het hier afgebeelde grote paneel werd gemaakt voor het San Marcoklooster zelf en in de kerk geplaatst op het altaar dat gewijd was aan Caterina van Siena. Giorgio Vasari schrijft in zijn Vite: Dan is er ook nog een Christuskind dat Sint-Caterina huwt, de non, en het is niet mogelijk binnen het donkere koloriet dat hier is aangehouden iets levendigers te schilderen. Aan de ene kant staat een kring van heiligen, perspectivisch afnemend naarmate ze zich dichter bij de opening van een zeer ruime nis bevinden, en zo goed gerangschikt dat ze lijken te leven: hetzelfde geldt voor die aan de andere kant. |
||
Smeekbede verhoordAfgebeeld is het mystieke huwelijk van Caterina van Siena. Met gevouwen handen knielt zij neer voor een hoog podium. Op de trede voor haar is een rechtopstaand boek weergegeven, verwijzend naar haar geschriften.Op de verhoging zetelt Maria. Haar Kind is van haar schoot gekropen en staat op het punt, zich vasthoudend aan zijn moeders knie, zijn mystieke trouwring om een vinger van Caterina te steken. Aan deze scène heeft Fra Bartolomeo nog acht heiligen toegevoegd, van wie de legende echter geen melding maakt. 
LINKS: Petrus Petrus heeft twee sleutels in zijn linkerhand en wijst met zijn rechterhand naar Caterina. S(anctus) VINCENTIVS M(artyr) Dat staat op zijn boek geschreven dat hij samen met zijn martelaarspalm in zijn linkerhand houdt, maar welke Vincentius is het dan? De letter 'M' identificeert hem als martelaar. De heiligencanon kent zo'n dertig mannen met de naam Vincentius, van wie er zeven martelaar waren en leefden vóór 1511, het jaar dat Fra Bartolomeo dit schilderij maakte. Stefanus Stefanus heeft een martelaarspalm in zijn linkerhand maar is vooral te herkennen aan een steen op zijn hoofd waarmee hij werd geëxecuteerd. 
RECHTS: Bartolomeüs Bartolomeüs heeft een fileermes in zijn rechterhand en lijkt te functioneren als een soort signatuur van Fra Bartolomeo. In zijn linkerhand houdt hij eenzelfde donker boek dat lijkt op dat van Vincentius links. Onbekende martelaar Is deze heilige de pendant van de Vincentius links en dus ook een van de mannen Vincentius? Mogelijk dat de liturgische feestdag 22 januari een aanknopingspunt geeft. Op deze dag wordt een aantal mannelijke martelaren herdacht die leefden vóór 1511:
Het ligt voor de hand om de vrouwelijke heilige geheel rechts te zien als Catharina van Alexandrië, als de patroonheilige van Caterina van Siena. Maar bij haar ontbreken de bekende attributen zwaard en/of gebroken rad. |
||
Twee omhelzende heiligenOp de achtergrond zien we Dominicus en Franciscus in innige ontmoeting. Volgens de Legenda Aurea had Dominicus in Rome een visioen waarin hij Christus in de lucht ziet zweven met drie speren in de hand waarmee hij de aarde wilde treffen vanwege de hoogmoed, de onkuisheid en de hebzucht die daar heerste. De maagd Maria weet hem daar echter van te weerhouden door Dominicus en Franciscus aan Christus voor te stellen als de ware verdedigers van het christelijk geloof. De volgende dag werd Franciscus door Dominicus herkend in de kerk. Dominicus liep naar hem toe, omhelsde hem en zei dat Franciscus zijn vriend was en dat zij elke vijand zouden weerstaan, waarop ze één van hart en ziel in de Heer, en wensten dat hun volgelingen deze vriendschap altijd in ere zouden houden, aldus De Voragine.(Legenda Aurea 109,83-100) De vraag is of de dominicanen en franciscanen deze wens hebben gerespecteerd. De franciscanen speelden een doorslaggevende rol bij de executie van de dominicaan Savonarola. Is dat misschien de reden dat de omhelzing van Dominicus en Franciscus naar de achtergrond is verdrongen? |
||
OpschriftenOp de verhoging heeft Fra Bartolomeo zijn eigen smeekbede geschilderd:ORATE PRO PICTORE M.D.XI [Bidt voor de schilder 1511] En op de voorkant van de trede staat dan wie die schilder is: BARTHOLOME[i] FLOREN(tini] OR[dinis] PRAE[dicatorum] [Van Bartolomeo Florentijn van de orde der predikheren (=dominicanen)] |
||
|
Fra Bartolomeo (1472-1517)
Matrimonio mistico di santa Caterina da Siena (1511) Olieverf op paneel, 257 x 228 cm Parijs - Louvre |